จังหวัดปทุมธานี เดิมชื่อเมืองสามโคก นัยว่าตั้งมาตั้งแต่ปลายแผ่นดินพระบรมไตรโลกนาถ มาถึงในแผ่นดินสมเด็จพระมหินทราธิราช พ.ศ.2112 กรุงศรีอยุธยาได้เสียแก่พม่า เมืองสามโคกจึงร้างไป มีหลักฐานในกฎหมายเก่าลักษณะพระธรรมนูญว่าด้วยการใช้ตราราชการ พ.ศ.2179 แผ่นดินพระเจ้าปราสาททองแห่งกรุงศรีอยุธยา ระบุว่าสามโคกเป็นหัวเมือง ขึ้นกับกรมพระกลาโหม จึงแสดงให้เห็นว่าเมืองสามโคกมีฐานะเป็นเมืองมาก่อนแล้ว ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา
ครั้นแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราชราว พ.ศ.2202 ชาวมอญเมืองเมาะตะมะพากันอพยพหนีพม่าเข้ามาสวามิภักดิ์สมเด็จพระนารายณ์มหาราช ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ครัวมอญมาตั้งบ้านเรือนอยู่ที่ตำบลสามโคกใกล้กับวัดสิงห์ เมืองสามโคกจึงเป็นที่ตั้งชุมชนมอญเป็นครั้งแรกในสมัยนี้
ประวัติจังหวัดปทุมธานี
ท่องเที่ยวปทุมธานี
ต่อมา พ.ศ. 2317 ในแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช แห่งกรุงธนบุรี มอญได้อพยพหนีพม่ามาอีก เรียกว่าครัวมอญพระยาเจ่งหรือมอญเก่า ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งบานเรือนอยู่ที่เมืองสามโคกอีก และในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์รัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 พ.ศ.2358 พวกชาวมอญที่เรียกว่ามอญใหม่ ได้อพยพเข้ามา พระองค์ได้ทรงโปรดเกล้าฯให้ตั้งบ้านเรือนอยู่ที่เมืองสามโคกบ้าง เมืองนนทบุรีบ้าง และเมืองนครเขื่อนขันธ์บ้าง (อ.พระประแดง จ.สมุทรปราการ)
เมื่อ พ.ศ.2358 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เสด็จประพาสเมืองสามโคกซึ่งตรงกับเทศกาลออกพรรษาเดือนสิบเอ็ด ชาวมอญได้ประกอบพิธีทำบุญในเทศกาลนี้อย่างมโหฬาร บรรดาชาวมอญเมืองสามโคก ได้พากันแห่แหนมาเฝ้ารับเสด็จพร้อมกับนำดอกบัวหลวงมาถวายเป็นจำนวนมาก ครั้งนั้นพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามเมืองสามโคกให้เพื่อเป็นสิริมงคลว่า “เมืองประทุมธานี” พร้อมยกฐานะเป็นหัวเมืองชั้นตรี
ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ได้มีพระราชโองการ โปรดเกล้าฯให้เปลี่ยนคำว่า “เมือง” เป็น “จังหวัด” โดยทั่วกัน ตั้งแต่วันที่ 19 พฤษภาคม 2459 เมืองประทุมธานี จึงเปลี่ยนมาเป็น จังหวัดประทุมธานี ขึ้นอยู่ในมณฑลกรุงเก่า และเมื่อ พ.ศ. 2461 ทรงเปลี่ยนชื่อ “ประทุมธานี” เป็น “ปทุมธานี” ปัจจุบัน จังหวัดปทุมธานี แบ่งเขตการปกครองออกเป็น 7 อำเภอ ได้แก่ อำเภอธัญบุรี , อำเภอคลองหลวง , อำเภอหนองเสือ , อำเภอลำลูกกา , อำเภอเมืองปทุมธานี , อำเภอลาดหลุมแก้ว และอำเภอสามโคก มีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 1,565 ตารางกิโลเมตร อยู่ห่างจากกรุงเทพมหานคร ประมาณ 46 กิโลเมตร มีพื้นที่ธรรมชาติที่สวยงาม ทั้งแม่น้ำลำคลอง เรือกสวนไร่นา รวมทั้งศิลปวัฒนธรรม ประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่น อันเป็นมนต์เสน่ห์แห่งเมืองปทุมธานี
